Stap 1: Begin met uzelf en uw directe familie

Elk stamboomonderzoek werkt van bekend naar onbekend. Schrijf eerst op wat u zeker weet over uzelf, uw ouders en grootouders. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar het voorkomt dat u later gegevens van een naamgenoot overneemt.

Noteer per persoon in elk geval:

• de volledige voor- en achternaam, en eventuele roepnamen of spellingsvarianten;
• de geboortedatum en geboorteplaats;
• de huwelijksdatum en -plaats, en de naam van de partner;
• de overlijdensdatum en -plaats, als die bekend zijn;
• de namen van de ouders, en bij vrouwen ook de meisjesnaam.

Spreek daarna met familieleden, vooral met de oudste. Vraag naar namen, plaatsen en jaartallen, maar ook naar verhalen: waar werd gewoond, welk beroep had iemand, wie emigreerde? Noteer wie u dit vertelde en wanneer. Familieverhalen zijn waardevolle aanwijzingen, maar geen bewijs; namen en jaartallen kloppen in de overlevering vaak niet helemaal.

Stap 2: Verzamel documenten, foto's en familieverhalen

Thuis ligt vaak meer dan u denkt. Kijk in oude dozen, albums en dossiers en zoek naar:

• trouwboekjes (het gezinsboekje) en geboorte- of overlijdensbewijzen;
• bidprentjes en rouwkaarten, met vaak de geboorte- en overlijdensdatum;
• foto's met namen, plaatsen of jaartallen op de achterkant;
• brieven, ansichtkaarten, diploma's, militaire papieren en oude paspoorten;
• krantenknipsels, familiebijbels en erfenisstukken.

Maak van alles een digitale kopie of foto voordat u het gaat gebruiken, en geef bestanden een duidelijke naam, bijvoorbeeld jansen-jan-trouwakte-1921. Schrijf bij foto's op wat u weet, ook als dat onzeker is, en vermeld dat het onzeker is.

Bidprentjes en gedenkkaarten zijn bijzonder nuttig voor katholieke families. In de categorie Bidprentjes en begraafplaatsen vindt u websites waar die doorzoekbaar zijn.

Stap 3: Maak een overzichtelijke stamboom

Zodra u de eerste gegevens hebt, helpt een vaste structuur om overzicht te houden. U kunt beginnen met een papieren schema of een spreadsheet, maar de meeste onderzoekers kiezen al snel voor genealogische software of een online stamboom.

Welke vorm past bij u?

• Papier of spreadsheet: gratis en eenvoudig, maar bij meer dan enkele tientallen personen onoverzichtelijk.
• Genealogieprogramma op uw computer: u houdt alle gegevens zelf in beheer en kunt bronnen per gegeven vastleggen.
• Online stamboom: handig om samen met familie te werken, maar controleer wat u deelt en wie het kan zien.

Een overzicht van programma's en hulpmiddelen vindt u in de categorie Genealogische software en tools. Kies een programma waarmee u uw gegevens kunt exporteren in het standaardformaat GEDCOM, zodat u later kunt overstappen.

Stap 4: Zoek geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten

De burgerlijke stand is de ruggengraat van het Nederlandse stamboomonderzoek. Sinds 1811 registreren gemeenten geboorten, huwelijken en overlijdens in aktes. Een akte noemt meestal de betrokken personen, hun leeftijd, beroep en woonplaats, en de namen van de ouders. Daarmee komt u steeds één generatie verder.

Wat is openbaar?

Aktes zijn niet direct na de gebeurtenis openbaar. Als vuistregel zijn geboorteakten pas na 100 jaar, huwelijksakten na 75 jaar en overlijdensakten na 50 jaar openbaar. Recentere akten kunt u doorgaans alleen opvragen als u zelf een belanghebbende bent, of als de betrokkene al lang overleden is. Informatie over nog levende personen is niet vrij beschikbaar en hoort dat ook niet te zijn.

Zo zoekt u een akte

1. Zoek op de achternaam in combinatie met een voornaam en een periode. Probeer ook spellingsvarianten: Janssen, Jansen, Jansse.
2. Controleer of de gevonden persoon echt de juiste is, bijvoorbeeld aan de hand van de ouders, de plaats en de leeftijd.
3. Noteer de bron: het archief, de plaats, het jaar en het aktenummer.
4. Open waar mogelijk de scan van de originele akte en lees die zelf, in plaats van alleen de samenvatting.

Stap 5: Gebruik historische archieven en bevolkingsregisters

Aktes vertellen over gebeurtenissen; bevolkingsregisters laten zien hoe gezinnen woonden. In een bevolkingsregister staan gezinsleden samen, met geboortedata, beroep, verhuizingen en vaak ook de religie. Zo ontdekt u broers en zussen, inwonende grootouders en de plaatsen waar een gezin heen verhuisde. Bevolkingsregisters worden in Nederland vanaf ongeveer 1850 landelijk bijgehouden; in sommige gemeenten bestaan oudere registers.

Regionale en gemeentelijke archieven bewaren daarnaast bronnen die u nergens anders vindt: notariële akten, kadastrale gegevens, schepenbanken, militieregisters en gemeentelijke stukken. Veel archieven hebben een eigen online personenzoeker.

• Begin bij het archief van de plaats of regio waar uw voorouders woonden.
• Raadpleeg het Nationaal Archief (opent een externe website in een nieuw tabblad) voor landelijke bronnen.
• Bekijk per regio de provinciale en regionale bronnen en de Nederlandse archieven op Geneaplein.
• Zoek per plaats via Genealogie per plaats.

Stap 6: Raadpleeg oude kranten, begraafplaatsen en aanvullende bronnen

Als u de basis hebt, brengen aanvullende bronnen uw voorouders tot leven. Een advertentie, een bericht over een ongeluk of een overlijdensadvertentie vertelt iets over de omstandigheden en over wie er familie was.

Kranten

Delpher (opent een externe website in een nieuw tabblad) is de doorzoekbare verzameling historische kranten, boeken en tijdschriften van de Koninklijke Bibliotheek. Zoek op een volledige naam tussen aanhalingstekens, in combinatie met een plaats of een jaar. De tekst wordt automatisch herkend, dus namen worden niet altijd goed gelezen. Probeer meerdere spellingen. Meer kranten vindt u onder Historische kranten.

Begraafplaatsen en bidprentjes

Grafregisters en grafstenen geven overlijdens- en soms geboortedata, en laten zien wie bij elkaar begraven ligt. Via Online Begraafplaatsen (opent een externe website in een nieuw tabblad) en Genealogie Online (opent een externe website in een nieuw tabblad) kunt u bidprentjes en grafgegevens zoeken.

Verenigingen en heemkundekringen

Lokale heemkundekringen en genealogische verenigingen kennen de geschiedenis van hun streek en hebben vaak eigen bestanden en publicaties. Op Geneaplein vindt u ze bij Verenigingen en heemkunde.

Stap 7: Controleer uw bevindingen, documenteer bronnen en bewaar uw onderzoek

Hoe herkent u een betrouwbare bron?

• Primaire bronnen zijn gemaakt in de tijd van de gebeurtenis: een akte, een doopboek, een bevolkingsregister. Die gaan voor.
• Afgeleide bronnen zijn kopieën, indexen en samenvattingen. Ze helpen bij het zoeken, maar bevatten overschrijffouten. Kijk waar mogelijk naar de originele scan.
• Stambomen van anderen zijn aanwijzingen, geen bewijs. Controleer ze aan de hand van akten, en kijk of de maker bronnen vermeldt.

Zo controleert u een gegeven

1. Zoek minstens één tweede, onafhankelijke bron voor elk belangrijk gegeven, bijvoorbeeld een geboorteakte én een bevolkingsregister.
2. Controleer of data en leeftijden logisch zijn. Een moeder die op haar tiende kreeg, wijst op een vergissing.
3. Wees voorzichtig met veelvoorkomende namen: een Jan Jansen in dezelfde plaats is niet automatisch uw Jan Jansen.
4. Noteer twijfel en tegenstrijdigheden in plaats van ze te negeren.

Documenteer en bewaar uw onderzoek

Leg bij elk gegeven vast waar u het vond: de website of het archief, het inventaris- of aktenummer en de datum van raadpleging. Bewaar scans in een vaste mapstructuur per familie en maak regelmatig een back-up op een tweede locatie, bijvoorbeeld een externe schijf. Exporteer uw stamboom bovendien af en toe als GEDCOM-bestand, zodat u niet afhankelijk bent van één programma of website.

Hulp en volgende stappen

Komt u er niet uit? Dat gebeurt iedereen. Zoek op achternaam of per plaats naar bestaande familiewebsites, en stel uw vraag op het Prikbord. Het Centrum voor Familiegeschiedenis (CBG (opent een externe website in een nieuw tabblad)) biedt daarnaast hulp en informatie voor onderzoekers.

Vindt u een bruikbare genealogische website die op Geneaplein ontbreekt? U kunt die aanmelden.